View source for Astrologen doen maar wat

<html>
<div style="width: 70%; padding: 20px; background-color: white; border: 1px solid #b0b0b0;">
<H4>Eerder verschenen in Urania jg. 89 nr. 4 (okt. 1995)</H4>
<br />

In De Groene Amsterdammer van 17 mei 1995 verscheen een artikel van
Rob Nanninga, secretaris van de Stichting Skepsis, met als titel "De
sterren zwijgen". [1] Daarin wordt beschreven hoe een aantal
Nederlandse astrologen, die deelnamen aan een door hem georganiseerd
voorspellend onderzoek, schromelijk faalden. De Stichting Skepsis is
een stichting voor wetenschappelijk onderzoek van paranormale
verschijnselen, die zich vooral onderscheidt door het naar buiten
brengen van een kritische kijk op die verschijnselen. Hierbij een
aantal opmerkingen over dit onderzoek.
<P class="line">

<H3>
De test
</H3>

<P class="line">
Het onderzoek was als volgt opgezet. Vijftig astrologen werden werden
uitgenodigd deel te nemen aan een test, waarbij ze de geboortegegevens
kregen van zeven proefpersonen. Daarnaast kregen de astrologen de
antwoorden die de proefpersonen hadden gegeven op 25 vragen over
beroep, hobbies, interesses, persoonlijkheid, relaties enzovoorts,
alsmede een aantal data van belangrijke gebeurtenissen in hun leven.
Ook kregen zij nog de antwoorden van de proefpersonen op 24 vragen uit
The Berkeley Personality Profile, een erkende
persoonlijkheidsvragenlijst, en nog de antwoorden op drie aparte
vragen over de jeugd van de proefpersonen. De astrologen moesten de
antwoordenlijsten bij de juiste horoscopen passen. Voor wie dit zou
lukken had Nanninga een beloning uitgeloofd van <I>f</I> 5000,-. Een
leuke som geld, behalve wanneer je die som met zijn vijftigen moet
delen natuurlijk. Gelukkig werden maar 44 oplossingen ingezonden.
<P class="line">

<H3>
De uitslag
</H3>

<P class="line">
De uitslag van de test was door de astrologen vooraf gunstig
ingeschat. De meeste deelnemers dachten minimaal vijf
antwoordenlijsten aan de juiste horoscoop te hebben gekoppeld. De
uitslag zal dan ook voor deze deelnemers een flinke teleurstelling
zijn geweest, want er waren 22 deelnemers die geen enkele treffer
hadden. De hoogste scoorder had slechts drie treffers. Dan waren er
negen deelnemers met twee treffers en twaalf met &eacute;&eacute;n
treffer. Nanninga kon het geld in zijn zak houden.
<P class="line">

<H3>
Astro-anarchie?
</H3>

<P class="line">
Wat met name interessant is aan de uitslag van het onderzoek is het
feit dat de astrologen volgens Nanninga niet allemaal in dezelfde
richting denken. Je zou denken dat de astrologen in zekere mate
dezelfde conclusies zouden trekken uit de aangeboden horoscopen en dat
ze daarom allemaal dezelfde fouten zouden maken. Dit was echter niet
het geval. In eerder, groter opgezet onderzoek bleek dit ook al.
Eigenlijk is dit niet verwonderlijk, gezien de grote hoeveelheid
verschillende astrologische benaderingen en technieken die door
astrologen worden gehanteerd. Deze benaderingen gaan in het algemeen
uit van impliciete, soms ook van expliciete mensbeelden. Jan van Rooij
zegt in zijn boek "Astrologie op de weegschaal": "De
betekenistoekenning aan tekens, planeten en huizen is niet altijd
consistent, het taalgebruik is slordig, er lopen verschillende
opvattingen over persoonlijkheid door elkaar heen, astrologen staan
niet kritisch genoeg tegenover hun eigen ervaringen en
opvattingen...". [2] In dit overigens zeer opbouwend kritische boekje
wordt een pleidooi gehouden voor het kritisch bekijken van de
astrologische duidingsmethodiek, als er al sprake is van enige
methodiek. In de WvA-duidingsmethodiek is in elk geval rekening
gehouden met een astronomische en psychologische consistentie,
waardoor sommige technieken bij de WvA geen weerklank hebben gevonden.
Het huizensysteem van Placidus is kosmografisch gezien een
wangedrocht, maar het wordt door astrologen over de gehele wereld het
meest gebruikt. Er kunnen zelfs geen horoscopen van geboorten boven de
noord- en beneden de zuidpoolcirkel mee worden uitgerekend. Hoe kunnen
de astrologen nu eigenlijk verwachten dat ze door de wetenschap
serieus genomen worden, als ze niet eens bereid zijn na te denken over
de technieken die ze gebruiken, en nog erger, als er goede argumenten
zijn om een techniek te verwerpen, deze tegen beter weten in blijven
hanteren? Pas op het moment dat wetenschappelijke sceptici toenadering
zoeken en een onderzoek gaan doen, lopen deze volkomen na&iuml;eve,
ondoordachte methodes tegen de lamp en ontstaat er een sfeer van
paniek in de astrologische wereld.
<P class="line">

<H3>
Het pantymodel
</H3>

<P class="line">
De bekende astroloog Jan Kampherbeek keerde de astrologie de rug toe
na negatieve uitkomsten van een onderzoek, evenals Rudolf Smit en
Geoffrey Dean. En er zijn er meer. Astrologen die de astrologie
geleerd hebben uit boekjes van andere astrologen, die uiteindelijk
bijna volledig zijn terug te voeren op Ptolemaeus' Tetrabiblos. De
nieuwe technieken die de laatste jaren zijn "ontdekt", zoals de
midpoints, de harmonics en de komeet Cheiron, maken de horoscoop nog
meer tot een ongestructureerde "soep". Een maximale hoeveelheid te
interpreteren factoren in combinatie met een minimale hoeveelheid
duidingsregels maken de horoscoop tot een "panty die iedereen past",
zoals Nanninga zegt in De Groene.
<P class="line">

<H3>
Skepsis
</H3>

<P class="line">
De houding van de sceptici is heden ten dage heel anders dan een
tiental jaren geleden. Er zijn klaarblijkelijk meer sceptici die de
astrologie graag willen onderzoeken in plaats van deze zonder meer te
verwerpen. De bekende astronoom Prof.Dr. C. de Jager, de huidige
voorzitter van de Stichting Skepsis, ging nog kort geleden in het
openbaar tekeer tegen de astrologie op een manier die in
ongefundeerdheid niet onderdeed voor het geschrift van Bart J. Bok en
Lawrence E. Jerome, waar 192 wetenschappers - onder wie negentien
Nobelprijswinnaars - ooit hun handtekeningen onder hebben gezet. [3]
Nu worden gespreksgroepen georganiseerd waarin astrologen aan sceptici
uitleggen, wat ze precies doen als ze een horoscoop duiden. Daarbij
blijkt natuurlijk dat ze dat zelf niet altijd precies weten.
<P class="line">

<H3>
Theorievorming
</H3>

<P class="line">
Toch zullen dit soort gesprekken het begin zijn van beter onderzoek en
hopelijk ook van betere astrologiebeoefening. Vaak werd een onderzoek
gestart met een of andere traditionele astrologische stelling en een
berg horoscopen in de ene hand en een potlood in de andere: na enig
turven en een statistische toets was het onderzoek afgerond. Over de
betekenis van het resultaat werd niet verder nagedacht. Nu astrologen
en sceptici in de gaten hebben dat astrologen niet allemaal hetzelfde
te werk gaan en inzien dat het wichelen een zeer complex mentaal en
intuitief proces is, wordt langzamerhand meer uitgegaan van een scherp
omschreven, eenduidige hypothese. Daarbij wordt steeds vaker de gehele
horoscoop in beschouwing genomen in plaats van slechts een deel.
Duidingen van delen van de horoscoop hebben geen enkele waarde. De
horoscoop is immers een systeem van symbolen, waarbij elk symbool
alleen betekenis heeft binnen het kader van het geheel. Nergens is in
de horoscoop een directe referentie te vinden naar de concrete
werkelijkheid. Alleen door het geheel van de horoscoop te vergelijken
met het geheel van de werkelijkheid waarop we de horoscoop van
toepassing achten, kunnen we tot een zinvolle uitspraak komen.
<P class="line">

<H3>
Welke vragenlijst
</H3>

<P class="line">
Bij Nanninga is gevoel van triomf niet geheel afwezig, als hij
mededeelt dat de sterren nu toch echt hebben laten zien dat ze ons
niets te vertellen hebben. Dat is ook eigenlijk niet ten onrechte,
zolang het onderzoek dat hij doet maar deugt en we er ons voordeel mee
kunnen doen. Er is natuurlijk op dit onderzoek nog heel wat aan te
merken. Astrologen klaagden in het verleden dat psychologische
vragenlijsten niet geschikt zouden zijn voor astrologisch onderzoek.
Ze wilden zelf de vragenlijsten van tevoren goedkeuren. Dat is in dit
onderzoekje netjes gebeurd. De astrologe Lea Manders heeft de vragen
vooraf goedgekeurd. Daarnaast zijn nog enkele vragen toegevoegd uit
The Berkeley Personality Profile. Dit was niet alleen onnodig, maar
ook onzinnig. Vragen uit een psychologische vragenlijst zijn in geen
enkel relevant opzicht verschillend van andere vragen. Het verschil
tussen het gebruik van een psychologische vragenlijst en een andere,
die door astrologen is samengesteld, is vooral dat er bij de
eerstgenoemde een gestandaardiseerde manier van evalueren hoort. Een
dergelijke lijst zou juist heel geschikt zijn voor gebruik bij
astrologisch onderzoek. De antwoorden op vragen geven meestal maar in
zeer beperkte mate iets weer over de persoon die ze beantwoordt. De
gestandaardiseerde scores geven in elk geval nog aan wat de vragen
precies wel en niet over iemand zeggen. Deze scores worden in het
onderzoekje van Nanninga juist weggelaten, waarmee het nut van de
betreffende vragen vervalt.
<P class="line">

<H3>
Matchingonderzoek
</H3>

<P class="line">
Het lijkt misschien heel gemakkelijk om zeven horoscopen bij zeven
persoonsbeschrijvingen te zoeken, maar in werkelijkheid is dat heel
moeilijk. Dat ligt niet uitsluitend aan de astroloog, maar ook aan het
feit dat het menselijk functioneren complex is en dat elke
beschrijving, gegeven door de persoon zelf, een vertekende en
vervaagde weergave van die complexe veelenigheid geeft. De vage
beelden die mensen geven van zichzelf, zijn moeilijk van elkaar te
onderscheiden. Nanninga heeft zijn test wel voorgelegd aan een paar
sceptici, die overigens ongeveer even goed scoorden als de astrologen,
maar hij heeft niet gekeken in hoeverre psychologen bijvoorbeeld in
staat zouden zijn dergelijke beschrijvingen van personen te verbinden
met hun antwoorden op psychologische vragenlijsten. In het algemeen
blijkt dat het koppelen van zeven persoonsbeschrijvingen aan zeven
antwoordenlijsten een opgave is, die niet makkelijk is te volbrengen.
Ik begrijp wel dat Nanninga bang was zijn beloning daadwerkelijk te
moeten uitreiken, maar voor het onderzoek was het beter geweest om met
hoogstens drie of vier horoscopen te werken.
<P class="line">

<H3>
Afleiders
</H3>

<P class="line">
De antwoorden die gegeven worden op de vragen, zijn voor een groot
gedeelte "afleiders". Dat was misschien van tevoren niet helemaal te
voorzien. Een vraag luidt bijvoorbeeld: "Wat bekritiseren anderen in
je?". Dit lijkt geen rare vraag. In het dagelijks leven kunnen we deze
vraag stellen zonder een onzinnig antwoord te verwachten. Maar een
vragenlijst is niet het dagelijks leven. Wat doen we met antwoorden
als: "Ik denk teveel aan mezelf (volgens sommigen)", of:
"onduidelijkheid, eigenwijsheid", "ongeduld", "koppigheid",
"onattent". Moet je deze informatie serieus nemen? Ik zou deze
informatie zonder meer weggooien. Zulke oppervlakkige antwoorden
zeggen niets wat eenduidig is terug te voeren op de horoscoop. In een
gesprek met een cli&euml;nt filter je deze informatie door
bijvoorbeeld je interactie met de cli&euml;nt, en je probeert op een
niveau te komen, waar stoplappen en weerpraatjes geen dienst meer
doen. Clich&eacute;matige vragen roepen clich&eacute;matige antwoorden
op, waarbij nauwelijks bewuste activiteit komt kijken. De informatie
die je daaraan kunt ontlenen, is volkomen willekeurig.
<P class="line">

<H3>
Ten slotte
</H3>

<P class="line">
We kunnen een onderzoek zoals dat van Nanninga beschouwen als een
aanmoediging verder te gaan in het reconstrueren van een gedeeltelijk
verloren gegane kennis omtrent het verband tussen micro- en
macrokosmos. Veel astrologen lijken nog steeds te streven naar
verbreding van hun technieken in plaats van naar een betere fundering
ervan. Misschien zou de komst van het betere wetenschappelijke
onderzoek deze ontwikkeling tot staan kunnen brengen, en dat is, dunkt
mij, alleen maar toe te juichen.<IMG align="baseline" src=
"/images/c/cc/Blokje.gif" alt="">
<P class="line">
</div>

<H3>
Noten
</H3>
<P class="line">

1. Rob Nanninga, "De sterren zwijgen", in weekblad De Groene
Amsterdammer, 17 mei 1995
<P class="line">

2. J.J.F. van Rooij, "Astrologie op de weegschaal, een kritische
beschouwing over de astrologie als alternatieve
persoonlijkheidstheorie", Swets & Zeitlinger BV, Amsterdam, 1990
<P class="line">

3. Bart J. Bok en Lawrence E. Jerome, "De mythe van de astrologie",
Het wereldvenster, Baarn, 1976
<P class="line">
<br />   
Lees het artikel van Rob Nanninga, <A class="ext" href="http://www.skepsis.nl/astrotst.html" target="_blank">De astrotest</A>, uit Skepter jg. 8 nr. 2 (juni 1995) op de site van Stichting Skepsis.

</html>